هدی صابر و تعهد به التیام زخمها
داوود سلیمانی ــ وقتی خرداد ۷۶ فرا رسید و دولت اصلاحات؛ و سپس بعد از دو سال مجلس ششم شکل گرفت. در اوج فعالیت حزب مشارکت ایران اسلامی کم و بیش دغدغههایی وجود داشت که حرکت دوم خرداد از پای نیفتد. تحلیلها بسته به اینکه از چه خاستگاهی مطرح میشد با هم تفاوت داشت. عدهای اساسا فکر نمیکردند که وضع به همین منوال بماند. پس از دوم خرداد کم کم نیروهای ملی مذهبی و دوم خردادی به هم نزدیک شدند. علت آن هم مشخص بود. یک تضاد ایدئولوژیک بین نیروهای اصولگرا و هسته سخت قدرت با اصلاح طلبان و به طریق اولی با ملی مذهبیها و نهضت آزادی شکل گرفته بود….
در گنجینه ملی شعر ایران ما، منظومهای است پر تشعشع که به همراه صفت “معنوی”، موصوف “مثنوی” را حامل است. و مثنوی معنوی نیز با اتصال به نام مولای بلخ، خود کوته عبارت سه عنصرۀ آهنگین و دلنشینی را بر طاقچۀ بصر و نظر قرار میدهد: مثنویِ معنویِ مولوی. اگر نِی را سازِ سوز بشناسیم، مثنوی من نامه یا گفتِ درونیِ سوزناک مولانا با مخاطب است. نی پاشنده هم “حرف” است و هم “درد”. زانجا که درد و حرفهای صاحب مثنوی، در سالهای پختگی او- پنجاه و پنج تا شصت سالگی- تصنیف شده است، مثنوی را به پالودهای برگرفته از درد و حرفهای پخته و برشته بدل کرده و مردمانی را نسل به نسل به همراه مصنّف اش، نالان کرده است:
_resize.jpg)
هفتمین سالگرد شهادت هدی صابر روز جمعه ۱۸ خرداد بر مزار این فعال ملی ـ مذهبی در قطعهی ۱۰۰ بهشت زهرا برگزار شد. در این مراسم که علیرغم گرمی هوا و روزهدار بودن بسیاری از حاضران با استقبال خوب علاقمندان و فعالان اجتماعی، سیاسی و فکری برپا شد، فیروزه صابر، خواهر شهید صابر با تشکر از حاضران که از راههای دور و نزدیک به مزار هدی صابر آمده بودند، گفت: «تشکر ویژه میکنم از بزرگان جمع که همیشه شرمنده میکنند و شرف و غیرت در وجودشان معنا پیدا میکند؛ آقایان دکتر ملکی، جناب مهندس میثمی، جناب دکتر پیمان، جناب شاکری و آقای قدیانی برای اینکه بزرگ ما هستند و شاید علیرغم شرایط دشوار جسمانی، ما را همیشه شرمنده میکنند. جای خالی آقای شاه حسینی که همیشه هر سال اینجا بودند و وجودشان برکت داشت، حس میشود؛ روحشان شاد باشد.»
سعید مدنی ـ خاطره یادی است از حوادث گذشته که در ذهن فرد نقش میبندد و «من» او را که ماهیتی تاریخی، پیوسته و مداوم دارد تشکیل میدهد. انسانها در برابر زمان و خاطره منفعل نیستند، بلکه زمان در تناسب با پدیدارهای انسانی خاطرهها را نقش و نگار میدهد. خاطره فرایندی پویا است و اگرچه دربارهی گذشته است، اما با زمان حال مرتبط بوده و زمان حال نیز همواره در معرض تغییرات و تحولات فراوان است. خاطره در حالی که با گذشته مرتبط است، اما در زمان حال صورت میگیرد و با ضرورتها و نیازهای امروز و تغییر یا پیوستگی در هویت مطابقت دارد. در خاطره به واسطه فرایند بازسازی، گذشته با واقعیتهای اجتماعی زمان حال هماهنگ میشود.
محسن امین زاده ـ هدی صابر را پیش از این همیشه از راه دور میشناختم. نویسنده و پژوهشگر برجسته ملی مذهبی. روزنامه نگار فعال در مجلات فاخری همچون ایران فردا. دوست و یار نزدیک عزتالله سحابی، اندیشمند مباحث توسعه و برنامهریزی در ایران. برای اولین بار او را در همایش «نفت، توسعه و دموکراسی» دیدم. سال ۱۳۸۷ سال مهمی در تاریخ نفت ایران بود. صدمین سال فوران اولین چاه نفتی در ایران، صدمین سال تاریخ صنعت نفت در ایران بود. صاحب نظران زیادی علاقمند شده بودند که به این مناسبت کاری انجام دهند. با دکتر نجفی و جمعی از متخصصان تصمیم گرفتیم که در موسسه باران همایشی به این مناسبت برگزار شود. 
اکبر امینی ـ خیلی دیر با هدی آشنا شدم و چقدر زود رفت… انگار سالها بود که میشناختمش. هر روز که میگذشت بیشتر با روش و منشاش آشنا میشدم و هر زمانی که در بند میدیدمش و همکلام میشدیم بیشتر با او خو میگرفتم. واقعیت این است که او دوستداشتنی و دوست خوبی بود. رفتار و منش شخصیاش به گونهای بود که احساس میکردی سالهاست او را میشناسی. همین امر سبب میشد که بتوانی رابطه نزدیکتر و صمیمیتری با او داشته باشی. در آن زمان که بعضیها به زور جواب سلامت را میدادند، پاسخگوی سوالاتت بود…
سید مهدی خدایی ـ اولین مواجههی من با هدی صابر زمانی بود که اسم وی را لابهلای اخبار زندانیان سیاسی در اوایل دههی هشتاد شنیدم. جریان بازداشت ملی ـ مذهبیها و سروصدای زیادی که به پا کرده بود. در آن میانه یک اسم توجه من را بیش از دیگران به خود جلب کرد (هدی صابر). برایم عجیب بود که اسم یک مرد چرا باید «هدی» باشد! این سوال جزو اولین سوالهایی بود که بعدها در سال ۸۹ وقتی پس از نُه ماه از بند ۲ الف سپاه به بند ۳۵۰ منتقل شدم و با ایشان در اتاق سه هماتاق شدم پرسیدم. با خوشرویی توضیح داد که پیش از تولدش در منزلشان به دعوت مادر، روضهخوانی دعوت میشد به نام «هدی» که مادرشان بسیار به وی علاقه داشت و از آن پس نذر میکند که اسم فرزند خود را از نام ایشان وام بگیرند و از قضای روزگار فرزند پسر میشود
رضا رستگار ـ نام او را شنیده بودم و دورادور او را میشناختم. میدانستم از اعضای ملی ـ مذهبی است و به مصدق علاقهمند است؛ اما با عقاید سیاسیاش مخالف بودم و به او نقد داشتم. یک روز سرد پاییز سال ۸۹ برای گذراندن دوران محکومیتم به اجرای احکام زندان اوین مراجعه کردم. پس از طی تشریفات و مراحل اداری، سربازی مامور انتقال من به بند ۳۵۰ اوین شد. پشت درب ورودی بند ۳۵۰ مردی خوشسیما با موهایی جوگندمی انتظارم را میکشید. آن روز نام او را نمیدانستم. او وکیل بندمان رضا رجبی بود. پس از چند پرسش کوتاه در مورد مرام و مسلکم، با بلندگو احمد شاهرضایی، مسئول اتاق چهار را خواست تا من را به اتاق چهار راهنمایی کند.
فیض اله عرب سرخی ـ مرحوم «هدی صابر» را دورا دور میشناختم، اما فرصت دیدار حضوری نیافته بودم. وقتی نیمهی دوم سال ۸۹ به بند ۳۵۰ منتقل شدم، برای اولین بار او را دیدم و با استقبال گرمش مواجه شدم. بلافاصله پیشنهاد نشست و گفتوگو را مطرح کرد و من هم استقبال کردم منتهی برای عمومیتر شدن گفتوگو، پیشنهاد حضور تعدادی از دوستان دیگر را هم مطرح کردم و نهایتاً قرار شد این گفتوگو را چهار نفره یعنی علاوه بر خودمان، از عزیزان عمادالدین باقی و عبدالله مومنی هم دعوت کنیم. به هر حال اولین جلسه تشکیل شد و با پیشنهاد من نقد اصلاحات در دستور کار قرار گرفت و این جلسات تکرار شد.
آرش علایی ـ چند ماهی که از جنبش سبز گذشت، در قوهی قضائیه و دادستانی تغییرات زیادی صورت پذیرفت. در دی ماه ۱۳۸۸ تمام زندانیان سیاسی و عقیدتی استان تهران را با دستور دادستانی در بند ۳۵۰ زندان اوین جمع کردند. بعد ازحدود دو سال و نیم حبس در سلولها و بندهای مختلف، من را هم به بند ۳۵۰ منتقل کردند. در بندهایی که اقامت داشتم کارهای مختلف فرهنگی- آموزشی را تهیه، تدوین و اجرا کرده بودم. لذا چند روز که از اقامتم در بند ۳۵۰ که گذشت، شروع به صحبت با سایر افرادی که در بند بودند خصوصا همسلولیهایم عبداله مومنی، علی ملیحی و حسن اسدی زیدآبادی در ارتباط با اجرای برنامههای فرهنگی-هنری در بند کردم.
محمدصدیق کبودوند ـ زندهیاد آقای هدی صابر را اولین بار در بند ۳۵۰ زندان اوین دیدم. تابستان سال ۱۳۸۹ بود که وارد بند ما شد. البته به درستی به خاطر ندارم در اوایل ورود در کدام اتاق مستقر شده بود. اما نحوهی آشنایی ما و رویکرد و طرز برخورد به یا ماندنی وی در جریان مباحثات، برای من هم خاطرهانگیز و هم بسیار احترامبرانگیز است. ایشان برخلاف برخی از سیاسیون، از همان ابتدای ورود به بند، بنای آشنا شدن را با کسانی گذاشت که گفته میشد، متفاوت فکر میکنند. شاید در راستای چنین رویکردی بود که خیلی زود بنای آشنایی با من نیز گذاشت. ما قبل از اینکه هماتاقی شویم، بنا به پیشنهاد ایشان برنامهای روزانه با تایمی معین جهت بحث و گفتوگوی دوجانبه به منظورآشنایی با نظرات یکدیگر تنظیم و مشخص کرده بودیم. 
سعید متین پور ـ اولین بار است که میخواهم از چیزی بنویسم و باکم نیست که ممکن است چند بار نوشته را تغییر بدهم. راستش دوست دارم این اتفاق بیفتد و چند بار دیگر بنویسم. شاید هر نوشته چیزی را به خاطر آورد و راهگشا به کشفی باشد. جزئیات در مورد موضوع این نوشته مهم هستند. نه فقط به این خاطر که هدی صابر به جزئیات اهمیت میداد، بلکه بیشتر به این خاطر که او جزئیات را فارغ از کلیتی که به طور دائم درگیرش بود، به حال خود رها نمیکرد. برای من هدی صابر از همین جا تبدیل به پدیدهای جدید شد.
محمد مقیسه ـ صد افسوس است که هدی صابردر بین ما نیست! دریغ است که صابر نباشد. سخت است باور فقدانِ پژوهشگری آزاده و مسئولیتشناسی آگاه به زمان. مرحوم صابر یار و دلسوز هموطنان فرودست و فریادگری علیه نابرابری و تبعیض طبقاتی، انتخابگر و مخلوقی قادر به انتخاب و (و فقوهم انهم مسئولون) از میانِ ما ناباوران رفت؛ صابرعزیز! دوستان به سراغ من آمدهاند و از تو و اندیشهها و خاطراتت در دوران اسارت سراغ میگیرند. ماندهام از کجا شروع کنم؟ 
عبدالله مومنی ـ از یک سال بعد از خرداد ۸۸ مرسوم شده بود به صورت تقویمی و با توجه به روز تولد و برای حفظ روحیه و نشاط در بند ۳۵۰ برای همه به نوبت جشن تولد میگرفتند. در روز تولد من همهی دوستان بر اساس لطف، خیلی از من تعریف کردند تا اینکه نوبت اظهارنظر آقای صابر رسید. هدی گفت در مورد عبدالله مبالغه شد و گفت البته ویژگیهای خوبی هم دارد، اما در روز تولد هم روحیهی انتقادی خودش را نشان داد. 
حسین شاهحسینی، پهلوان ملی، یار وفادار مصدق و مرد صاحب حافظهی تاریخی ایران درگذشت. او که حامل هفت دهه تاریخ پررنج و کوششگرانهی معاصر ایرانیان بود و فرازونشیب تحولات تاریخی از نهضت ملی تا امروز را چشیده بود، هیچگاه از مواضع ملی و مذهبی خود گامی پس ننهاد و تا واپسین دم حیات خاکی به آرمانهای ایرانی، مذهبی و مصدقی خود پایبند ماند. حسین شاهحسینی سخت به شهید هدی صابر علاقمند بود و کوششهای او برای حفظ و احیای حافظهی تاریخی و سرمایههای ملی ایران را میستود؛ چنانکه هدی صابر را عاشق، صادق، سالم، پرکار، کم توقع، خاشع و مردمی میخواند. شهید هدی صابر نیز در روایت تاریخ معاصر ایران از مصدق تا تختی همیشه از حافظهی گرانسنگ تاریخی حسین شاهحسینی به عنوان چهرهای ملی و مذهبی بهره جست.