در نگاه دیگران» شاخه:بینش، روش و منش
پرینت
بازدید: 1184

نگاهی به منش هدی صابر در بند ۳۵۰

امیرخسرو دلیرثانی

ماه خردادماه خاطرات عمیق و تحولات بزرگ است، فرارسیدن خرداد فقط بهانه‌ای برای پرداختن به گوشه‌ای از تاریخ این سرزمین و زندگی مبارزانی است که خود منشاءتحولاتی در تاریخ ایران شده و خود نیز در این ماه تحول یافته‌اند. هدی صابر ازجمله این مردان دوران‌ساز است. سخن گفتن از او برای چون «من»ی که مهروموم‌ها و گام‌ها هم به لحاظ تفکر و هم روش و منش از او دورترم کار آسانی نیست، اما وظیفه نیز حکم می‌کند که آنچه را دیده‌ام در سطح درک و دریافت خودم بیان کنم و پیشاپیش از همه کاستی‌ها و کج‌فهمی‌ها پوزش می‌طلبم. در سطور ذیل به چند محور عمده که نمایانگر ابعادی از منش هدی در بند ۳۵۰ زندان اوین است پرداخته می‌شود:

 

۱. احساس مسئولیت نسبت به محیط اطراف و همبندیان

احساس تعهد و مسئولیت همراه با آگاهی و دقت نسبت به محیط اطراف و اطرافیان یکی از ویژگی‌های چشم‌گیر مرحوم هدی صابر بود که در رفتارش نمود عینی داشت. همه کسانی که به‌عنوان ورودی جدید وارد بند ۳۵۰ می‌شدند هدی در کمتر از ۴۸ ساعت سراغ آنان می‌رفت و از وضعیت و حکمشان می‌پرسید و اگر نیاز ضروری داشتند برطرف می‌کرد و با آنان قرار می‌گذاشت که چند دقیقه‌ای از وقتشان را به صحبت با او اختصاص دهند و در موعد مقرر سر قرار حاضر می‌شد و سعی می‌کرد از جزئیات پرونده آن‌ها و علت آمدنشان به زندان و در مرحله بعد گرایش‌های فکری و سطح علاقه و انگیزه‌شان مطلع شود و اگر با مشکلاتی در زندان یا بیرون از آن مواجه‌اند تا حد امکان کمکشان کند. در مورد بعضی از آن‌ها که هدی تشخیص می‌داد زمینه مساعدی برای ارتباط بیشتر و انگیزه مناسب برای ادامه فعالیت دارند. این ارتباط بعداً هم ادامه می‌‌یافت و به دوستی تبدیل می‌شد و بسته به نوع علائق آن‌ها در مواردی هدی آن‌ها را به کلاس‌هایی که در بند برگزار می‌کرد نظیر کلاس تاریخ معاصر و یا تفسیر سوره فاطر دعوت می‌کرد. موضوع برقراری ارتباط در همان روزهای اول تقریباً برای همه صادق بود و نوع اتهام آن‌ها تفاوتی در این موضوع ایجاد نمی‌کرد.

 

۲. تلاش برای ایجاد وفاق و همدلی در بند

هدی برقراری ارتباط با گروه‌های مختلف سیاسی حاضر در زندان و ایجاد یک گفتمان مؤثر با آن‌ها و فراهم کردن زمینه مساعد برای ایجاد همدلی هرچه بیشتر میان آن‌ها را هم جزء وظایف اصلی خود می‌دانست به‌طوری‌که جلسات متعددی با نمایندگان گروه‌های اصلاح‌طلب حاضر در بند و همچنین با زندانیان دهه ۶۰ که مجدداً به زندان آمده بودند برقرار می‌کرد و سعی داشت موضوعات مهم و اساسی را که در ذهن داشت با آن‌ها مطرح کند و حتی نقد مشترکی از عملکرد گذشته آن‌ها و فعالیت‌های مشترکی که احیاناً خودش و یا نیروهای ملی مذهبی همراه با آن‌ها به انجام رسانده بودند داشته باشد. با توجه به تنوع طیف‌های سیاسی حاضر در بند که اکثراً در پی حوادث پس از انتخابات ۸۸ دستگیر شده بودند از جبهه مشارکت و جوانان جنبش سبز گرفته تا هواداران سازمان مجاهدین، این تنوع در افکار و مشی و عملکرد سیاسی این نیروها به چشم می‌خورد و همین تنوع و اختلاف‌نظرها در مسائل سیاسی می‌توانست به مسائل صنفی هم وارد شود و در کار مدیریت جمعی بند در امور صنفی مربوط به زندانیان اخلال ایجاد نماید. هدی بخشی از وقت خود را برای حل این اختلافات و ایجاد همدلی و همراهی در امور صنفی بین زندانیان می‌گذاشت و در ایجاد تصمیمات مشترک برای اداره امور بند بسیار جدی بود، تلاش‌های پیگیرانه او به همراه تعداد دیگری از همبندیان باعث شد شورای بند کمیته‌ای برای نوشتن آیین‌نامه بند ۳۵۰ تشکیل دهد که مرحوم هدی نیز یکی از اعضای آن کمیته بود و انصافاً هم برای نوشتن آیین‌نامه و دقت در جزئیات و کامل و جامع بودن آن حداکثر تلاشش را کرد.

 

۳. دقت و توجه به اعمال مشی دموکراتیک در همه امور:

یکی از ویژگی‌های مرحوم هدی که به نظر من انعکاس افکار و نظریات سیاسی‌اش در صحنه زندگی و به‌واقع منش برگرفته از مشی سیاسی ایشان بود اهمیتی بود که برای پایبندی به روش و مشی دموکراتیک در همه امور زندان و روابط میان نیروها داشت.

به‌عنوان کسی که چند ماه با او هم‌اتاقی بودم تأکید بر روش‌های دموکراتیک در تصمیم‌گیری‌های ریزودرشت و پایبندی متعصبانه به تصمیمات جمعی را در رفتار ایشان بارها مشاهده کردم. ازجمله اینکه ما در اتاق یک، دفتر‌ی داشتیم که خلاصه تصمیمات جلسات عمومی اتاق را که معمولاً هفته‌ای یک‌بار و گاهی به‌ضرورت بیش از آن تشکیل می‌شد یادداشت می‌کردیم و مصوبات جلسات معمولاً ملاکی برای اداره امور اتاق بود اما به دلیل پراکندگی این تصمیمات پیش می‌آمد که میان اعضای اتاق و یا مسئول اتاق با تعدادی از هم‌اتاقی‌ها در اجرای مصوبات اختلاف‌نظر درمی‌گرفت هدی با تشکیل چند جلسه این نظر را به تصویب اعضای اتاق رساند که از مجموعه مصوبات آیین‌نامه‌ای برای اتاق تنظیم شود که روی یک برگ کاغذ نوشته شده و در معرض دید عموم گذاشته شود تا در صورت بروز اختلاف مورد استناد قرار گیرد. این کار به کمک چند نفر با صبر و حوصله انجام شد و آیین‌نامه‌ای در سه صفحه تنظیم شد که مجدداً به رأی گذاشته شد و پس از تصویب نهایی روی دیوار نصب شد. این آیین‌نامه به لحاظ اصولی به حدی منظم و جامع بود که حتی روش تغییر در مفاد آن هم در آن ذکر شده بود و تا مدت‌ها بعد از شهادت هدی هم مورد استفاده جمع قرار گرفت، به‌طوری‌که آیین‌نامه اتاق یک در بند زبانزد شد و بعضی از همبندیان به شوخی و بعضی هم با کمی جدیت نقدهای غیرمنصفانه‌ای به این آیین‌نامه وارد می‌کردند و ازآنجاکه اتاق یک در شیوه مدیریت علاوه بر آیین‌نامه، مدیریت شورایی را نیز به کار گرفته بود. نظام اداره اتاق را با برخی کشورهای کمونیستی مورد قیاس قرار می‌دادند.

 

۴. حساسیت در انجام وظایف جمعی و امور مشترک در مورد خود و دیگران:

هدی همان‌طور که از چنین شخصیتی انتظار می‌رفت، نسبت به انجام تکالیف جمعی و تقسیم کارهای مربوط به امور جاری بسیار منظم، دقیق و حساس بود. رسم بود که هرروز دو نفر از افراد اتاق به نوبت کارهای عمومی اتاق را به انجام برسانند که به آن‌ها شهردار یا کارگر اتاق گفته می‌شد، هدی روزهایی که کارگر اتاق بود تقریباً بقیه برنامه‌هایش را تعطیل می‌کرد و به همراه همکارش به‌دقت همه وظایف محوله را انجام می‌داد و حتی در مواردی به اموراتی که خارج از عهده کارگری اتاق بود به‌دقت رسیدگی می‌کرد. ازجمله نظافت بعضی از اشیاء و زوایای اتاق که به فراموشی سپرده شده بود و همچنین انجام سفره‌آرایی در سه وعده غذایی که درواقع مرتب کردن و آماده کردن وسایل جهت صرف غذا بود که تقریباً خاص هدی بود و من مورد دیگری را غیر از ایشان مشاهده نکردم که طرح‌هایی را که ایشان برای آراستن سفره داشت انجام دهد، به‌طوری‌که سفره را قبل از صرف غذا شبیه میزهای رستوران می‌آرایید و با توجه به شرایط خاص زندان نشستن برکنار چنین سفره متفاوتی تنوعی در زندگی روزمره هم‌بندیان ایجاد می‌کرد. همین‌طور در آشپزی و آماده کردن غذا هم با سلیقه خاصی عمل می‌کرد. بارها به ظرف غذایی که روی اجاق گذاشته بود سر می‌زد و می‌گفت این گونه رسیدگی به غذا باعث می‌شود غذا جا بیفتد و طعم خاصی پیدا کند. علاوه بر این‌ها اگر در مواردی فردی در انجام امور محوله و وظایف جمعی کوتاهی می‌کرد، به‌ویژه در سطح بند و یا دست به اقدامی خودسرانه می‌زد که مورد وفاق جمع نبود، هدی عکس‌العمل نشان می‌داد و انتقاد می‌کرد و سعی می‌کرد طوری عمل شود که این اقدامات موجب ایجاد اختلاف یا تضییع حقوق همبندیان نشود اعمال جدیت در انجام امور جمعی باعث می‌شد در برخی موارد برخوردهایی میان فرد سهل‌انگار با ایشان ایجاد شود و درواقع حضور هدی خود مانعی برای هر نوع خودسری و تک‌روی در امور جمعی از سوی سایرین بود. البته عده دیگری از همبندیان بودند که آن‌ها نیز در این‌گونه موارد حساسیت و عکس‌العمل نشان می‌دادند و معمولاً" در این‌گونه موارد با هدی همراهی می‌کردند و درمجموع تحولاتی که در ۳۵۰ اتفاق افتاد حاصل تلاش و همفکری و همراهی تعداد زیادی از همبندیان بود که البته نقش ویژه هدی را در این خصوص نباید از یاد برد.

 

۵. احترام به پیش‌کسوتان و تلاش برای حفظ شان و جایگاه زندانی سیاسی:

اهمیت و حرمتی که هدی برای پیش‌کسوتان و ارج نهادن به زحمات آنان قائل بود جزئی جدایی‌ناپذیر از منش و شخصیت اوست که البته بر هیچ‌یک از آشنایان او پوشیده نیست، این منش در زندان نیز سرلوحه امور هدی بود و بر حفظ حرمت و احترام پیش‌کسوتان چه در داخل و چه در بیرون زندان تأکید ویژه داشت، در جریان اعتصاب غذا در صحبت‌هایی که با هم داشتیم هدی تأکید می‌کرد که درصورتی‌که پیامی از بزرگان ملی مذهبی برای شکستن اعتصاب برسد، ما به حرمت آنان به اعتصاب پایان خواهیم داد و چه حیف که این پیام به دلیل قطع همه امکانات ارتباطی ازجمله تلفن، زمانی به زندان رسید که هدی در اثر عارضه قلبی به بیرون از بند منتقل شده بود. هدی برای شان و جایگاه زندان و زندانی سیاسی هم حرمت خاصی قائل بود و این مسئله در نوشته‌ها و گفته‌های هدی ازجمله در کتاب سه هم‌پیمان عشق هم مشهود است. به همین دلیل اگر احساس می‌کرد که جایی رفتاری از کسی سر می‌زند که در شان و جایگاه زندانی سیاسی نیست با او صحبت می‌کرد و دوستانه انتقادش را عنوان می‌کرد، در مورد احکام به ناحق اعدام که در سال ۸۹ در مورد چند نفر از همبندیان اجرا شد، هدی (علی‌رغم اختلاف دیدگاه و مواضع سیاسی) تلاش کرد با روش‌هایی که خود می‌توانست از اجرای این احکام جلوگیری کند. ازجمله روزی که مرحوم جعفر کاظمی و محمدعلی حاج آقایی را برای اجرای حکم از بند بردند، هدی به هر نحو ممکن با مأمورین امنیتی مرتبط با پرونده خودش دیدار کرد و به آن‌ها در مورد عواقب اجرای این حکم و ناعادلانه بودن آن هشدار داد و از آن‌ها خواست که به هر شکل ممکن اجرای حکم را متوقف کنند. ولی متأسفانه این تذکر به‌جا تأثیری بر اجرای حکم نگذاشت بعد از اجرای حکم نیز هدی نقش مؤثری در بزرگداشت و برپایی مراسم برای ایشان ایفا کرد و حتی در یک مورد که دو سه روز پس از اجرای این احکام، تعدادی از هم‌بندیان در حال انجام مسابقه فوتبال دستخوش هیجانات بازی شدند، به آن‌ها تذکر داد و از آن‌ها خواست حداقل تا چند روز به حرمت هم‌بندیان اعدام شده از ابراز احساسات متداول پرهیز کنند. در مورد دیگری که یکی از هم‌بندیان با اتهام غیرسیاسی اعدام شد، هدی از ۳۰ نفر از هم‌بندیان خواست که هر کدام یک جزء از قرآن کریم را جهت شادی روح آن هم‌بندی تلاوت کنند و خود نیز یک جزء را بر عهده گرفت. اهمیت و حساسیت هدی برای جایگاه زندان و زندانی سیاسی انسان را به یاد خاطرات نقل‌شده از زندان‌های قبل از انقلاب و دهه شصت می‌‌انداخت و به‌واقع هدی حال و هوای همان دوران را از زندان و زندانی‌ها انتظار داشت.

سخن گفتن از منش مردی که با عقایدش زندگی می‌کرد و هر مسئله‌ای را نخست از زاویه تفکر و باورهایش می‌دید و هرچه می‌کرد در راستای تحقق بخشیدن به افکار انسانی‌اش بود مقوله ایست که نه در توان فردی چون من است و نه در این فرصت کوتاه می‌گنجد، همزمان با حضور هدی در زندان بزرگان دیگری نیز دوران زندان خود را می‌گذراندند و اطمینان دارم که نه فقط این بزرگان، که همه هم‌بندیان معاصر با هدی، خاطرات عمیق و انبوهی از منش و رفتار او در زندان دارند که شایسته است فرصتی پیش آید و این خاطرات جهت ثبت در تاریخ جمع‌آوری و در اختیار دوستدارانش قرار گیرد. 

 

مسیر جاری:   صفحه اصلی در نگاه دیگرانبینش، روش و منش
| + -
استفاده از مطالب سایت با ذکر ماخذ مجاز می‌باشد